سهتار یکی از اصیلترین و شاخصترین سازهای موسیقی سنتی ایرانی است. سازی است زهی و کوچک از خانوادهٔ بربط که با ناخن نواخته میشود. سهتار از نظر ظاهر به ماندولین غربی میماند، اما دستهای بلندتر دارد. این ساز در اصل سه سیم داشت، اما در گذر زمان دگرگون شد و امروز چهار سیم دارد و تعداد دستانهایش بین 22 تا 28 متغیر است. سهتار با ناخن بلند انگشت اشاره نواخته میشود و هنگام ریز، ملودی و واخوان را با هم میشنوید. صدای سهتار نرم و لطیف است، اما گاه میتواند پرقدرت و پرشور شود. اگر شیفتهٔ صدای عرفانی سهتار هستید، پیشنهاد میکنیم مجموعهٔ ما را ببینید و سهتار دلخواهتان را از میان گزیدهٔ ما انتخاب کنید. سهتارهای ما بر پایهٔ نیاز نوازنده در سه گروه استاندارد، حرفهای و ویژه دستهبندی شدهاند. سازهای این مجموعه ساختهٔ بهترین سازسازانی هستند که در کار خود استادند. باور داریم مناسبترین سهتار را با بهترین ارزش خرید همینجا پیدا میکنید.
سهتار سازی زهی ایرانی است با کاسهای کوچک و گلابیشکل و چهار سیم فلزی؛ دو سیم تکی و یک جفت سیم همکوک.
- سیم زرد
- سیم واخوان
- سیم بم
- سیم سفید
ریشهٔ سهتار به پیش از گسترش اسلام بازمیگردد و این ساز در آن روزگار کاربرد گستردهای داشت. سهتارها بر پایهٔ حجم کاسهٔ صدا به دو دسته تقسیم میشوند. صدای این دو با هم فرق دارد، اما هر دو بسیار زیبا هستند.
ساختار سهتار
سهتار کاسهای کوچک و دستهای بلند دارد. کاسه معمولاً از چوب توت و دسته از چوب گردو ساخته میشود. روی دسته 25 تا 28 دستان متحرک بسته میشود. دستانها را بیشتر از رودهٔ حیوانی میسازند، اما نمونهٔ نایلونی هم موجود است. صدایی که سیمها تولید میکنند با خرک به کاسه منتقل میشود و سپس از سوراخهای کوچک روی صفحهٔ کاسه بیرون میآید. طول کاسه بین 22 تا 30 سانتیمتر، عرض آن بین 12 تا 18 سانتیمتر و عمق آن بین 12 تا 16 سانتیمتر است. طول دسته بین 40 تا 48 سانتیمتر و عرض آن بین 3 تا 3.5 سانتیمتر است.
سهتار چند گزینهٔ کوک دارد که برخی از آنها ویژهٔ همین ساز است.
سهتار دو گونه دارد: سهتار با کاسهٔ کوچک و سهتار با کاسهٔ بزرگتر. مدل با کاسهٔ بزرگتر به مدل کمالیان و مدل با کاسهٔ کوچکتر به مدل هاشمی شناخته میشود. تفاوت اصلی این دو در کیفیت صداست؛ کسانی که صدای بم را میپسندند سراغ مدل کمالیان میروند و کسانی که صدای شفاف و رسا میخواهند مدل هاشمی را برمیگزینند. برخی سهتارها چوبی خوشنقش و موجدار دارند که هم چشم را مینوازد و هم گوش را.
تاریخچهٔ سهتار
سهتار سازی زهی است با کاسهٔ کوچک گلابیشکل و چهار سیم فلزی. سهتار یعنی «سه سیم». سیم واخوان را بسیاری از تارنوازان و سهتارنوازان برجسته «سیم مشتاق» مینامند؛ افزودن این سیم به ساز صدایی پرحجمتر و امکانهای کوک پیچیدهتری بخشید. کاسهٔ سهتار به دستهای بلند با بیستوپنج دستان از جنس روده متصل است. کاسه از چوب توت و دسته از چوب گردو ساخته میشود. گسترهٔ ملودیک ساز کمی بیش از بیست درجه است. اگرچه بهطور سنتی با ناخن انگشت اشارهٔ دست راست نواخته میشود، در سه دههٔ گذشته دو نوازندهٔ برجسته، محمدرضا لطفی و حسین علیزاده، تکنیکهای تازهای معرفی کردند و جانی دوباره به نوازندگی سهتار بخشیدند.
امروز سهتار را عموماً برترین ساز برای اجرای موسیقی کلاسیک ایرانی میدانند. تکنیکهای تازهٔ نوازندگی، تحول ساز و نگاههای نو به ملودی، در چارچوب موسیقی کلاسیک ایرانی راه را برای آهنگسازی معاصر گشود.
در سال 1984 ضبط مهمی از تکنوازی سهتار استاد محمدرضا لطفی، این ساز کوچک را به نسلی تازه از دوستداران موسیقی کلاسیک ایرانی شناساند. آلبوم تاریخی لطفی که به یاد موسیقیدان بزرگ درویشخان تهیه شده بود، علاقهٔ بسیاری از سازسازان و نوازندگان جوان را به سهتار افزود.